छत्रपती संभाजीनगर : गेल्या काही वर्षांत डिजिटल जगात वेगाने वाढ झाली असून त्याचबरोबर ऑनलाइन फसवणूक, बनावट लिंक, सेक्सटॉर्शन, अकाऊंट हॅकिंग, बदनामी करणाऱ्या पोस्ट, अशा विविध सायबर गुन्ह्यांमध्ये मोठी वाढ झाली आहे. विशेष म्हणजे, जानेवारी ते नोव्हेंबर 2025 या केवळ 11 महिन्यांच्या कालावधीतच सायबर पोलिस ठाण्यात तब्बल 4066 तक्रारी दाखल झाल्या आहेत. ही संख्या मागील वर्षांच्या तुलनेत मोठी असून डिजिटल सुरक्षिततेच्या दृष्टीने चिंताजनक आहे.
सायबर पोलिसांनी या तक्रारींच्या आधारे तत्पर कारवाई करत, पीडितांना मिळून एक कोटी 60 लाख 91 हजार 245 रुपये परत मिळवून दिले आहेत. या कामगिरीमुळे नागरिकांमध्ये दिलासा निर्माण झाला असला, तरी डिजिटल फसवणुकीच्या वाढत्या घटना हा गंभीर इशारा मानला जात आहे.
सोशल मीडियावरून बदनामी ते सेक्सटॉर्शन — तक्रारींचा कल चिंताजनक
सायबर निरीक्षकांच्या माहितीनुसार, सोशल मीडियाचा वापर वाढल्यानंतर बदनामी करणे, खोट्या नावाने अकाऊंट तयार करणे, फोटो/व्हिडिओचा दुरुपयोग करणे, अशा घटनांत मोठी वाढ झाली आहे.
तसेच, काही गुन्हेगार पीडितांच्या फोनवर व्हिडिओ कॉल करून किंवा स्क्रीन रेकॉर्डिंगद्वारे सेक्सटॉर्शन करतात आणि त्यानंतर मोठ्या रकमेची मागणी करतात. अनेक तरुणांना या पद्धतीने आर्थिक तसेच मानसिक त्रास सहन करावा लागतो.
“डिजिटल अरेस्ट” आणि APK फाइल स्कॅम — नवीन पद्धतींचा सुळसुळाट
गेल्या 1 वर्षात सर्वाधिक वाढलेले स्कॅम म्हणजे:
डिजिटल अरेस्ट स्कॅम
स्वतःला CBI, NIA किंवा पोलिस अधिकारी म्हणून ओळख करून देत, पीडितावर गुन्हा दाखल असल्याचे सांगून “डिजिटल अरेस्ट” करण्याची धमकी दिली जाते.
भयभीत झालेला नागरिक लिंक क्लिक करतो आणि याच क्षणी अकाऊंट रिकामे होते.
APK फाइल डाउनलोड फसवणूक
फसवणूक करणारे मोबाईलवर एक अॅपची लिंक पाठवतात.
APK इन्स्टॉल होताच त्यांना फोनवरील सर्व नियंत्रण मिळते —
बँकिंग अॅप्स, OTP, मेसेजेस, पेमेंट अॅप्स… सर्व काही.
सायबर पोलिसांनी सांगितले की, अशा घटनांची संख्या सध्या सर्वाधिक आहे.
डिस्काउंट, सेल, RTO चलन — बनावट संदेशांची पेरणी
दिवाळी, दसरा, नाताळ, नवीन वर्ष अशा सणासुदीच्या काळात ऑनलाइन खरेदी वाढत असल्याने फसवणूक करणारे खालील बहाण्यांनी लोकांना गंडवतात:
- भारी डिस्काउंट मिळणार
- ऑर्डर कन्फर्म करण्यासाठी लिंक
- RTO चलन आले आहे
- वीजबिल थकले आहे
- KYC अपडेट करा
- पॅन-आधार लिंकिंग
बहुसंख्य लोक या लिंकवर क्लिक करताच त्यांचे अकाऊंट हॅक होते.
सायबर गुन्हे — मागील पाच वर्षांची आकडेवारी
| वर्ष | तक्रारी | परत केलेली रक्कम (₹) |
|---|---|---|
| 2020 | 55 | 11,54,581 |
| 2021 | 1,308 | 12,12,710 |
| 2022 | 2,852 | 41,37,000 |
| 2023 | 3,868 | 73,75,000 |
| 2024 | 6,120 | 1,02,77,52 |
| 2025 (नोव्हेंबरपर्यंत) | 4,600 | 1,60,91,000 |
ही आकडेवारी पाहता सायबर गुन्ह्यांचा ग्राफ वर्षागणिक प्रचंड वाढत असल्याचे सिद्ध होते.
नागरिकांना सायबर पोलिसांचे आवाहन — “लिंक अजिबात उघडू नका!”
सायबर पोलिस निरीक्षक सोमनाथ जाधव यांनी सांगितले की:
- मोबाईल किंवा सोशल मीडियावर आलेली कोणतीही अज्ञात लिंक
- APK फाइल
- अनोळखी व्यक्तीचे मेसेज
- बँक/महावितरण/आरटीओच्या नावाने आलेले SMS
कधीही उघडू नयेत.
कारण अशा लिंकवर क्लिक करताच तुमचा मोबाईल, बँक अकाऊंट किंवा पेमेंट अॅप्स
पूर्णपणे हॅक होऊ शकतात.
डिजिटल व्यवहार वाढल्यामुळे सायबर गुन्ह्यांचे जाळेही प्रचंड वाढत आहे.
नागरिकांनी डिजिटल जागरूकता वाढवणे आणि सावध राहणे गरजेचे आहे.
सायबर पोलिसांनी केलेले परताव्याचे काम कौतुकास्पद असले, तरी सावधानता हा एकमेव मार्ग आहे.
